Kraj, o którym nie wiedziałeś, że chcesz do niego pojechać
Bośnia i Hercegowina to kraj inny niż wszystkie. Jak jest tam naprawdę?
Autor: Dahn
„Podróżowanie to odkrywanie, że wszyscy mają rację, ponieważ każdy ma swój własny punkt widzenia”
Mahatma Gandhi
Mądre słowa dobrego Gandhiego przyszły nam na myśl, gdy jechaliśmy do Bośni i Hercegowiny, by sprawdzić możliwości jazdy na rowerze i pieszych wędrówek w jednym z najbardziej niedocenianych krajów Europy. Sami nie wiedzieliśmy, czego się spodziewać, i wyruszyliśmy z całkowicie otwartymi oczami – to prawdziwy luksus w naszym społeczeństwie informacyjnym. Efektem były najbardziej żywe wrażenia z podróży od dawna oraz wspaniała wycieczka rowerowa z Sarajewa do Dubrownika.
Kraj inny niż wszystkie
Pierwszy łyk sprawia, że aż podskakuję. Piaszczyste uczucie w ustach i nagle sobie przypominam: bosanska kafa to odmiana kawy po turecku. Opieram się wygodnie i czekam, aż fusy opadną na dno, a przede mną rozciąga się zacieniony rynek w Trebinje. Picie bośniackiej kawy jest ceremonialnie powolne, trochę jak szwedzkie fika. Kawę parzoną w tygielku pije się nawet wraz z kostką cukru wziętą w zęby.
Kawa nadaje ton podróży przez Bośnię i Hercegowinę jako kraj inny niż wszystkie. Jesteśmy w Europie, ale trochę na uboczu sceny. Gwiazdy na fladze są ambitne, ale członkostwa w UE kraj jeszcze nie dostał. Być może dlatego, że zarówno my, jak i sami mieszkańcy wciąż próbujemy rozszyfrować ten kraj.


Mapowy chaos
Żądny wiedzy proszę przewodnika, by wyjaśnił mi sytuację, a potem szukam różnych rodzajów map. Trójkątny kraj ograniczony górami nadmorskimi oraz rzekami Sawą i Driną jest dość łatwy do zrozumienia. Mapa polityczna, z Republiką Serbską i Federacją Bośni i Hercegowiny, jest wynikiem porozumienia z Dayton, które w 1996 roku zakończyło wojnę, i jest tak zawiła, że sami mieszkańcy przewracają oczami, gdy tylko zejdzie na nią rozmowa. Nie pasuje bowiem ani do mapy etnicznej, która nadal jest pstrokata, ani do historycznego podziału na Bośnię i Hercegowinę (który zdaje się nie mieć znaczenia poza różnicami klimatycznymi). W każdym razie wszyscy są bardzo pewni, że liczne szczeble władzy tworzą żyzny grunt dla korupcji.


Żadnego bloku wschodniego
Jako przyszły podróżnik na pewno ucieszysz się, słysząc, że nic z tego nie wpływa na wrażenia z podróży i że w Bośni i Hercegowinie nie czuć też atmosfery bloku wschodniego. Jugosławia nigdy nie znalazła się za żelazną kurtyną i wybrała „trzecią drogę”. To byli ci fajni komuniści: ze swobodą podróżowania, produktami z Zachodu, drobną przedsiębiorczością i własną sceną rockową i punkową. Jugosłowianin oznacza południowy Słowianin, a ty znajdujesz się w kraju śródziemnomorskim, przynajmniej w południowej „Kalifornii Hercegowiny”. Północna Bośnia ma bardziej leśny, górski charakter i klimat kontynentalny. Lodowate i krystalicznie czyste rzeki szumią wszędzie, nagle pojawiają się i znikają w porowatym podłożu krasowym.


Spotkania kultur
Cała ta mieszanka to prastare spotkanie Wschodu z Zachodem, a oprócz nakładających się map mają tu dwa alfabety – dla jednego i tego samego języka. To spotkanie jest wyjątkowo wyraźne w miastach takich jak Sarajewo i Mostar, gdzie w drodze do centrum przechodzi się przez różne epoki historyczne jak przez słoje drzewa. Od brutalizmu przez eleganckie budynki austro-węgierskie po osmańskie parterowe domy i bazary. Ta zmiana jest zaskakująca i zupełnie wyjątkowa w Europie. Każde miasto ma dwa rodzaje kościołów i meczet i widać, że w tej części Jugosławii nie dało się rozdzielić narodów. Jest po prostu zbyt wymieszana. Jeśli nie jesteś chorwackim katolikiem ani serbskim prawosławnym, jesteś Bośniakiem, jedynym europejskim muzułmaninem. Ja w każdym razie nie widzę żadnej różnicy między narodami, poza sporadyczną chustą na głowie albo wtedy, gdy muszę poczekać przed cukiernią, podczas gdy młody właściciel odmawia popołudniową modlitwę, ustawiony ukośnie względem lokalu, ale prosto w stronę Mekki.


...i jedzenie!
Jeśli interesujesz się jedzeniem, a chyba wszyscy prawdziwi podróżnicy się interesują, czeka cię w Bośni i Hercegowinie prawdziwa uczta. Kawa jest naprawdę dobra, gdy już zrozumie się, jak ją pić, a nic tu nie jest naprawdę dziwne, choć wszystko jest pobudzająco inne. Wódkę (rakija) pędzi się w domu (legalnie na własny użytek) i pije przed posiłkiem, w jego trakcie i po nim. Praktyczne. I tak, nawet muzułmanie czasem sobie golną; Osmanowie założyli w Sarajewie pierwszy browar. W upalny letni dzień popija się zimną herbatę ziołową z miętą, miodem i cytryną, chyba że wybierzesz Jugo-Colę Coctę. Na talerzu znajdziesz chętnie jagnięcinę i pstrąga z licznych rzek, a być może rozpoznasz czevapčiči, gołąbki w liściach winogron, ajwar, jogurt, smażone pieczywo i kajmak (coś pomiędzy masłem a serem świeżym). Na targu w Trebinje podczas mojej wizyty sprzedawano wyłącznie warzywa, zioła, suszone mięso i domowe nalewki z ręcznie pisanymi etykietami. To być może wszystko, czego potrzeba. Wino oczywiście się uprawia, w Hercegowinie. Białą Žilavkę, czerwoną Blatinę albo dowolny francuski szczep, jaki tylko chcesz. Winiarski krajobraz wygląda jak Włochy czy Hiszpania, aż między cyprysami wyrasta minaret. Kraj inny niż wszystkie, jak już mówiłem. Być może najciekawszy na Bałkanach.


Odkryj Bośnię i Hercegowinę


